Instagram RSS Feed

‘Słownik’

  1. Fornir czeczotowy (czeczota)

    Lipiec 13, 2013 by Aneta

    Czeczota to drewno o bardzo dekoracyjnym rysunku słoi, który powstaje na skutek chorobliwych zmian wynikających z działania grzybów i bakterii powodujących miejscowe zniekształcenia, obrzęki oraz uszkodzenia korzeni i pnia drzewa (może się również pojawić w wyniku mechanicznego uszkodzenia). Czeczota nie jest więc konkretnym gatunek drewna a wynikiem choroby, która może dotyczyć wielu gatunków drzew.

    Fornir czeczotowy cięty z tak zmienionego drzewa będzie miał więc zmieniony naturalny rysunek słoi, najczęściej w postaci ciemnych i jasnych oczek, plamek, żyłek i drobnych sęczków otoczonych splątanymi włóknami drewna. Wszystko to będzie wynikiem wspomnianej choroby jaka zaatakowała drzewo. Z uwagi na bardzo charakterystyczny i mocno dekoracyjny wzór, fornir czeczotkowy był i jest materiałem dość drogim i cenionym, zwłaszcza w produkcji mebli i sprzętów dekoracyjnych. Jest jednak też przy tym dość trudny zarówno w obróbce, jak i w jego wykończeniu czy późniejszej renowacji (dziesiątki spękań i sęczków dają się we znaki konserwatorom).

    * Biurko Art Deco z lat 30-tych XXw. – fornir orzech czeczota, zwany też często orzechem korzennym (drewno wykończone politurą szelakową)Desktop1

    Czeczota błędnie utożsamiana jest tylko z brzozą, bo choć najczęściej spotykana właśnie w tym gatunku oraz drzewie topoli (oba gatunki chorobowo zmienione są do siebie bardzo podobne), występuje ona również w szlachetnym drewnie orzecha, jesionu, wiązu, kasztana czy klonu/jaworu (dwa ostatnie nazywane są często ptasimi lub pawimi oczkami). W odmianie brzozy karelskiej, bardzo popularnej i cenionej w meblarstwie dawnym za oryginalny ciemno-plamkowany rysunek, czeczotowatość jest wadą dziedziczną, dzięki czemu była i jest ona nadal uprawiana także na plantacjach (stąd największy jej właśnie wybór). Rzadko spotykana jest czeczota dębowa, bo o ile współcześnie wszystko jest możliwe ‚do zrobienia’, to jeśli chodzi o dawne meble, spotkanie konstrukcji w okleinie dębowej czeczotowej, czy nawet mocno sęcznej, jest faktycznie nie często spotykane…

    Przykłady fornirów brzozy i topoli zmienionych chorobą czeczotowatości:

    Brzoza karelska

    D5003369-B758-49B4-813D-E1905868D263

    Topola czeczota

    305F244A-36A9-4C92-8C06-769FCC0DD391 czytaj dalej…


  2. Sprężyny tapicerskie

    Maj 22, 2013 by Aneta

    Sprężyny tapicerskie były największą nowością w meblarstwie XIX wieku. Wynaleziono i wprowadzono je do powszechnego stosowania w okresie Biedermeiera, dokładnie pod koniec lat 20-tych XIX wieku*. Pierwszy fotel na sprężynach, którego zadaniem było poprawienie komfortu podróżującym na statkach podczas sztormów, został opatentowany w Anglii w 1826 roku przez Samuela Pratta. Wiek wcześniej – w II poł. XVIII wieku wprowadzono w meblarstwie szereg udoskonaleń technicznych, które w połączeniu z późniejszą wyściółką sprężynami, całościowo wypracowały kompleksową technologię tapicerstwa. Było to m.in.:

    • pikowanie tapicerki – najbardziej powszechne w II poł. XIXw. z racji dobrego dopasowywania się takiej tapicerki do ciała siedzącego Oryginalnie pikowana kanapa w stylu Ludwik Filip z poł.XIXw.
    • wzmacnianie krawędzi mebli, czyli miejsc najbardziej narażonych na zużycie czy uszkodzenia (tzw. odszywanie) Fotel eklektyczny z odszywaną tapicerką
    • wyjmowana ramka siedziska, która pozwoliła wpuszczać siedzenie w okrzynie  i wykonywać je oddzielnie od pozostałej konstrukcji mebla (wcześniejsze tapicerowane krzesła będą zawsze miały niewyjmowane siedzisko wyściełane tkaniną obiciową zakrywającą oskrzynienie). Przykład trzech różnych krzeseł i rodzai siedzisk: najstarsze empirowe, zachowane w oryginalnym, niezmienionym stanie, z tapicerką jeszcze tylko na włosiu i tkaniną wypuszczoną na ramę; drugie z siedziskiem wyplatanym ratanem (odtworzone współcześnie); trzecie z siedziskiem w formie wyjmowanej, luźnej ramki na sprężynach obitej skórą.

    Trzy typy krzeseł i trzy różne siedziska

    czytaj dalej…


  3. Narzędzia stolarskie

    Marzec 19, 2013 by Aneta

    Współczesne stolarstwo zdecydowanie odbiega od tradycyjnych metod pracy stosowanych jeszcze do połowy XX wieku. Rewolucja przemysłowa i nowe technologie unowocześniły warsztaty stolarskie wymieniając tradycyjne narzędzia na nowoczesne przyrządy do obróbki maszynowej. W przypadku jednak rzemiosła artystycznego, opartego na starych technologiach i kunszcie, choć wiele sprzętów zostało faktycznie zmodernizowanych, to większość etapów prac nadal wykonuje się wyłącznie ręcznie i przy użyciu dawnych narzędzi, których nie są w stanie zastąpić obecne elektronarzędzia. Naprawa i renowacja mebli stylowych wymaga więc nie tylko dużych umiejętności manualnych i bardzo dobrej wiedzy z zakresu stolarstwa oraz historii rozwoju meblarstwa, ale także specjalistycznego wyposażenia warsztatu, przystosowanego do pracy ręcznej. Znaleźć taki jest niestety coraz trudniej, podobnie jak dobrego stolarza, który jest zawodem powoli ginącym w Polsce.

    21D9BBF6-612C-47AA-ACBC-066629BEF16D

    Podstawowym narzędziem stolarza jest strugnica, czyli stół stolarski do obróbki drewna (wykonany z parzonego drewna bukowego), bez którego żadna praca nie byłaby możliwa. Drugie w kolejności są narzędzia i przyrządy ręczne, dzięki którym stolarstwo zostało wyodrębnione jako samodzielny zawód. W miastach nastąpiło to w czasach średniowiecza, na wsiach natomiast dopiero w XVIII i XIX wieku, kiedy to oprócz stolarki budowlanej pojawiło się zapotrzebowanie na meble. Stolarstwo wbrew pozorom jest więc stosunkowo młodym rzemiosłem (nie mylimy go z dużo starszym zawodem cieśli:).

    Stół stolarski strugnica

    Nazwy narzędzi tradycyjnie wywodziły się z języka niemieckiego, polskich określeń było wbrew pozorom mało, stąd też w potocznej mowie stolarzy (zwłaszcza tych ‚starej daty’) możemy często usłyszeć dziwnie brzmiące i niezrozumiałe nazwy jak canubel, gzymcubel, puchebel, fukszwanc czy rajklocek. czytaj dalej…


  4. Aplikacje na meblach. Maszkaron, kariatyda, herma, gryf, putto

    Marzec 10, 2013 by Aneta

    Aplikacje – tak najczęściej określa się dekoracyjne elementy wykonane oddzielnie i przymocowane do powierzchni mebla. Rodzai ornamentów i zdobień, tak jak stylów, jest całe mnóstwo: rozety, girlandy, arkatura, akant, trójliść, szewron, rocaille… Najbardziej efektowne jednak są te noszące cechy ludzi i zwierząt, czyli maszkaron, putto, gryf, kariatyda i herma. Wszystkie je spotkamy na meblach produkowanych do końca XIXw. (zwłaszcza na tych z okresu historyzmu) oraz na XX-wiecznych kopiach mebli stylowych (zwłaszcza produkcji holenderskiej i francuskiej). Oryginalne, wiekowe dekoracje rzeźbiarskie  i cała dawna snycerka tworzona do początku XIXw., będą bezapelacyjnie ładniejsze, realniejsze i zdecydowanie szczegółowiej dopracowane (głęboko kanelowane i misternie rzeźbione), niż współczesne ozdoby wyrabiane maszynowe, w tym te z II połowy XIXw., którym często brak powściągliwości oraz artystycznego kunsztu i które charakteryzuje już ryte i bardzo płytkie zdobienie, bez dbałości o szczegóły i detale.

    maszkaron będący jednocześnie kluczynką (okuciem do zamka)

    *

    MASZKARON lub MASKARON lub maska (od fran. mascaron), wł. mascherone) –  to motyw dekoracyjny w formie stylizowanej głowy/twarzy/maski ludzkiej lub półzwierzęcej, o zdeformowanych groteskowo rysach i często fantastycznej fryzurze oraz wyłupiastych przerysowanych oczach np. sfinksy-lwy z głową ludzką, byki z brodatymi głowami ludzkimi czy stworzenia diabła. Maszkarony stosowano najczęściej na drzwiczkach mebli, frontach szuflad, głowicach kolumn, konsolach, nogach i podporach, głównie w stylu gotyckim, renesansowym, manieryzmie i baroku (w fontannach np. maszkaron stanowi zwykle ujście wody). Były dołączone do mebla lub w nim bezpośrednio rzeźbione. Na dobre w meblarstwie zadomowiły się od XVI wieku. czytaj dalej…


  5. Skrzynia i kufer

    Styczeń 18, 2013 by Aneta

    SKRZYNIA – mebel o starożytnym rodowodzie, będący pierwowzorem mebli o konstrukcji skrzyniowej takich jak szafa, kredens, komoda, kabinet itp., występujący we wszystkich stylach i epokach. Skrzynia zbudowana jest w formie prostopadłościanu (przeważnie z ciosanych desek), wsparta na drewnianych nogach (płozowych, deskowych, konsolowych lub kulistych), z uchylnym, płaskim wiekiem. Używana była do przechowywania odzieży, bielizny pościelowej i tkanin, a także do składowania wiana, czyli posagu panny młodej, stąd też powszechnie nazywana jest skrzynią posagową. Z racji płaskiego wieka pełniła też często funkcję ławy i siedziska. Aż do początku XVIIIw. była jeden z najważniejszych sprzętów domowych. Pochodną skrzyni jest walizka.

    Skrzynie możemy podzielić na trzy rodzaje:

    • rzeźbione tzw. sarkofagowe, zdobione często aplikacjami, intarsjami czy inkrustacjami
    • malowane – ludowe, wykonywane najczęściej z sosnowych desek
    • klasyczne i proste w formie, bez żadnych ozdób, snycerki czy wyobleń.

    W Polsce produkcja skrzyń ludowych osiągnęła szczytowy rozwój w XIXw., kiedy to poszczególne rejony kraju dążyły do wytworzenia własnego, charakterystycznego egzemplarza. Największe i najbardziej znane pracownie stolarskie były w Małopolsce, na Mazowszu, Lubelszczyźnie i Rzeszowszczyźnie.

    Skrzynia eklektyczna z końca XIXw. imitująca komodę

    SONY DSCSONY DSC

    KUFER – typ skrzyni zwężającej się ku dołowi,  z uchylnym, wypukłym wiekiem, często wspartej na drewnianych konsolowych, nogach (rzadziej w kształcie kół), opasanej żelaznymi, taśmowymi okuciami z szyldem, dużym zamkiem* lub skoblem do założenia kłódki oraz antabowymi uchwytami na bokach. Drewno zdabiano też czasem datą, rodzinnym herbem lub inicjałami właściciela. Kufer, przeznaczony do przechowywania bielizny, dokumentów, żywności czy kosztowności, najczęściej służył w podróży, stąd też był meblem zawsze przystosowanym do przenoszenia. Do ich wyrobu używano najczęściej drewna dębowego i sosnowego**. W meblarstwie ludowym malowano je często farbami pokostowymi lub ozdabiano mazerunkiem.

    *kufry do przechowywania kosztowności były zazwyczaj uzbrojone w solidne i skomplikowane zamki;

    **pierwsze kufry europejskie były robione z wydrążonych pni drzew, dopiero w XIIIw. nauczono się robić je z desek zbitych gwoździami

    Xw. przed i po renowacji

    Kuferek sosnowy z pocz. XXw.po renowacji

    Xw. przed renowacją

    Kufer dębowy z końca XIXw. z okleinowaną orzechem ramką na wieku, wsparty na czterech konsolowych nogach
    Kufer sosnowy z końca XIXw., po renowacji stolarskiej, wykończony farbą i woskiem, okucia współczesne

    Wiejski kufer malowany z I poł.XIXw.

    kufer ludowy z I poł. XIXw.imageimage