Starych mebli czar ®

blog o meblach dawnych i ich renowacji

Aplikacje na meblach. Maszkaron, kariatyda, herma, gryf, putto

Jak uczyć się rozpoznawać poszczególne style w meblarstwie…? A na przykład przy pomocy identyfikacji detali i dekoracji mebla. To bardzo pomaga. Bo każdy styl rządził się swoimi prawami i typowymi dla danego okresu dekoracjami i ornamentami połączonymi z nową lub 'zrewolucjonizowaną’ budową mebla. Ale, co według mnie najważniejsze, też i z jego konkretną funkcją.

Przyznaję, że ja meble najczęściej identyfikuję po kształcie nóg i detalach właśnie plus po gatunku drewna, który często był przypisany i charakterystyczny dla tej a nie innej 'epoki’.

Przykładowe płyciny drzwi (od nieistniejącej już niestety pensjonarki) noszą typowe cechy dla popularnie zwanego 'eklektyzmu’ niemieckiego, a precyzyjniej dla tzw. epoki kajzerowskiej obowiązującej w Niemczech w latach 1871-1914
Meble niemieckie z tego okresu wzorowane były najcześciej na meblach z epoki renesansu, stąd też  – nazywane zamiennie neorenesansowymi – mają widoczne bogate zdobieni typowe dla tego stylu: kanele, kolumny, rozetki, galeryjki, pilastry, różnego rodzaju sterczyny czy muszlowe & cekinowe ornamenty w zwieńczeniach.

Niemieckie 'eklektyki’, w odróżnieniu od jasnych biedermeierów czy mahoniowych ludwików, wykańczane były przeważnie w kolorach ciemniejszego brązu – miały budzić mieszczański podziw i respekt. Charakterystyczne dla tego meblarstwa drewno to lity dąb i orzech oraz sosna fornirowana/oklejana wzorzystym orzechem.
Moje płyciny udekorowane są charakterystycznym rzeźbionym reliefem i prostokątnym rautem, potocznie nazywanym kamieniem, diamentem lub kopertą, typowym dla mebli z końca XIXw.

Ale po kolei… na początek wyjaśnienie terminu aplikacje.

Aplikacje – tak najczęściej określa się dekoracyjne elementy wykonane oddzielnie i przymocowane do powierzchni mebla. Ornamentów i zdobień, tak jak i stylów, jest całkiem sporo: rozeta, girlanda, palmeta, arkatura, akant, trójliść, szewron, rocaille… Najbardziej przykuwające wzrok bywają jednak te noszące cechy ludzi i zwierząt, czyli opisany poniżej maszkaron, putto, gryf, kariatyda i herma. Wszystkie je spotkamy na meblach produkowanych do końca XIXw. (zwłaszcza na tych z okresu historyzmu) oraz na XX-wiecznych kopiach mebli stylowych (zwłaszcza produkcji holenderskiej i francuskiej). Oryginalne, wiekowe dekoracje rzeźbiarskie  i cała dawna snycerka tworzona do początku XIXw., będą bezapelacyjnie ładniejsze, realniejsze i zdecydowanie szczegółowiej dopracowane (głęboko kanelowane i misternie rzeźbione), niż współczesne ozdoby wyrabiane maszynowe, w tym te z końca XIXw. i pierwszej połowy XX, którym często brak powściągliwości oraz artystycznego kunsztu i które charakteryzuje już ryte i bardzo płytkie zdobienie, bez dbałości o szczegóły i detale.

maszkaron będący jednocześnie kluczynką (okuciem do zamka)

*

MASZKARON lub MASKARON lub maska (od fran. mascaron), wł. mascherone) –  to motyw dekoracyjny w formie stylizowanej głowy/twarzy/maski ludzkiej lub półzwierzęcej, o zdeformowanych groteskowo rysach i często fantastycznej fryzurze oraz wyłupiastych przerysowanych oczach np. sfinksy-lwy z głową ludzką, byki z brodatymi głowami ludzkimi czy stworzenia diabła. Maszkarony stosowano najczęściej na drzwiczkach mebli, frontach szuflad, głowicach kolumn, konsolach, nogach i podporach, głównie w stylu gotyckim, renesansowym, manieryzmie i baroku (w fontannach np. maszkaron stanowi zwykle ujście wody). Były dołączone do mebla lub w nim bezpośrednio rzeźbione. Na dobre w meblarstwie zadomowiły się od XVI wieku.

maszkaronmaszkarony w formie fantastycznych zwierząt maszkarony stanowiące podłokietniki foteli

*

GRYF (od łac. gryphus) – twór fantastyczny/bajeczny z korpusem lwa a skrzydłami i głową drapieżnego ptaka, najczęściej orła. Jako motyw dekoracyjny występował w starożytnej sztuce greckiej i rzymskiej, a także w okresie nowożytnym w dekoracjach architektonicznych, malarskich i rzeźbiarskich oraz rzemiośle artystycznym. W meblach stanowi zazwyczaj formę ozdobnej podpory.

gryfy (etykieta z literatury)

IMG_0453

SONY DSC

*

HERMA (od starożytnych greckich, ulicznych pomników z głową Hermesa) – zazwyczaj przyścienny krótki i zwężający się ku dołowi pilaster/filar, zwieńczony ludzką głową lub popiersiem (najczęsciej kobiecą), występujący w meblach skrzyniowych typu szafy, kredensy, sekretery. Obok kariatydy, drugi najczęsciej wykorzystywany motyw dekoracyjny w meblach w stylu empire.

imageimageKariatyda będąca pilastrem w drzwiach od kredensu

Hermy: na klasycystycznej komodzie okleinowanej mahoniem piramidą oraz jako noga fotela

*

KARIATYDA – antyczna figura kobieca pełniąca funkcję podpory, występująca najczęściej w podłokietnikach foteli czy głowicy kolumny lub pilastra np. jako boczny fragment drzwi.  Charakterystyczna dla mebli rokokowych i klasycystycznych oraz dla całego stylu empire, który silnie naśladował sztukę starożytną .

kariatyda (źródło z katalogu aukcyjnego)

*

PUTTO (od wł.chłopczyk) – motyw dekoracyjny pod postacią małego, nagiego chłopca, czasem uskrzydlonego (nawiązującego do Erosa). Zamiennie określany jest najczęściej aniołkiem lub amorkiem.

putto

4 Responses

  1. Bardzo ciekawie prowadzony blog. Jestem zachwycona starymi meblami, często przemierzam targowiska i sklepy z antykami w poszukiwaniu pięknych, starych mebli z duszą. Niestety nie potrafię zabrać się sama do renowacji ze względu na bardzo ubogie talenty manualne, ale chciałabym kiedyś tak sama, od początku do końca odrestaurować moje mebelki.

    1. Na początku swojej przygody z renowacją najlepiej zacząć od jakiegoś małego mebelka, najlepiej zrobionego z drewna dębowego, które jest bardzo przyjemne i wdzięczne do tego typu prac (elementy fornirowane, zwłaszcza z ubytkami, mogą bowiem zniechęcić…). Powoli i bez obaw, dobre przygotowanie w teorri i można zabrać się za samodzielną domową renowację:)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *