Starych mebli czar ®

Trwająca od paru już lat moda na meble w stylu Art Deco odmłodziła wiele projektów nie tylko z lat 20-30-tych, ale też i tych powstałych w pierwszych latach powojennych, m.in. z czasu rozkwitu czeskiego modernizmu.

Jindrich Halabala (1903-1978) – czeski projektant zaliczany do grona najwybitniejszych twórców okresu modernizmu.  Szczyt jego kariery przypadł na lata 30 i 40 XX w. kiedy to pracował  w renomowanej firmie UP Manufacturing Company w Brnie. Tam też stworzył swoje najbardziej popularne modele mebli, w tym słynny  fotel H-269, krzesło H-214 i stolik H-259, które stały się klasykami czeskiego modernizmu.

Halabala odegrał istotną rolę w przekształcaniu nie tylko czeskiego, ale i europejskiego przemysłu meblarskiego. Przyczynił się do rozpowszechnienia przemysłowej produkcji mebli i masowego rynku urządzania wnętrz, szeroko dostępnego, ale funkcjonalnego i estetycznego. Rozwinął linie mebli modułowych tworząc możliwości łączenia ze sobą pojedynczych egzemplarzy w jeden spójny zestaw. Taka wielofunkcyjność pozwalała na wyposażenie całego mieszkania lub biura jednym typem mebli, co zwłaszcza w latach 50 i 60-tych było szalenie popularne.

Nowoczesny i uniwersalny charakter mebli Halabali sprawił, że nie straciły one na popularności i obecnie cieszą się bardzo dużym zainteresowaniem. Największy popyt jest na stoliki, krzesła i fotele z giętego z drewna oraz metalowych rurek, które z uwagi na swój ponadczasowy i estetyczny design, doskonale wpisują się w wystrój współczesnych wnętrz.

Mimo pierwotnej, seryjnej produkcji oryginalne egzemplarze są coraz trudniejsze do znalezienia. Te najciekawsze  modele są na nowo produkowane przez licencjonowane czeskie firmy designerskie.

Nowa sztuka z pogranicza dwóch wieków: XIX i XX., mająca swój rozkwit w latach 1890-1910. Krótka i ekspresyjna, początkująca nurt artystycznej awangardy, nie tylko europejskiej, ale i światowej…

Za miejsce narodzin secesji uważa się Brukselę, choć pełen rozkwit stylu nastąpił w Wiedniu. W wielu europejskich krajach występowała ona pod różnymi nazwami i w różnych wariantach: Art Nouveau* we Francji i krajach Beneluxu czy Jugendstil w Niemczech. Popularnie spotykana angielska nazwa Arts and Crafts (Sztuka i Rzemiosło) oznacza już jednak zupełnie odmienny styl i trend w sztuce, mający co prawda duży związek ze stylem Secesji, ale kierujący się zupełnie odmienną filozofią. Secesja bowiem w swoich założeniach tworzyła wnętrza, sprzęty oraz przedmioty bardzo bogate i drogie, wykonane z najwyższej jakości materiałów, związane ściśle z kulturą wysoką. Była pewnego rodzaju life-stylem elit (nie arystokracji królewskiej!) i zamożnej grupy mieszczan zrodzonej w II poł. XIXw. po Wielkiej Rewolucji Przemysłowej. Ruch Arts&Crafts stawiał natomiast na rękodzieło, pozostając tym samym w opozycji do nowych technologii, materializacji produkcji artystycznej i uprzemysłowieniu. Przenikał się co prawda po trosze z secesją, która będąc jego spuścizną ma swoje korzenie i tradycje właśnie w angielskim ruchu sztuki i rzemiosł, są to jednak zdecydowanie dwa oddzielne style i nie można ich określać nawzajem zamiennie.

Secesja był sztuką innowacyjną. Dążyła do stworzenia nowoczesnego stylu i zerwania z panującym historyzmem (eklektyzmem). Pragnęła nowości i innowacji. Zmieniła radykalnie dotychczasowe formy i treści, zerwała z wszech obecnie panującym XIX w. eklektyzmem, który nawiązując do stylów historycznych miał wzbudzać bogactwo i przepych wśród nowo rozwijającego się kapitalistycznego społeczeństwa. Secesja była nurtem zupełnie świeżym, podążającym za postępem i  wygodą nowoczesnego stylu życia. Daleka od tradycji z minionych epok, nie tworzyła kolejnych noeostylów, które pod koniec XIX w. zbudowały w mieszkaniach swoisty jarmark form. Wyszła na przeciw zmianom tworzącym nowy ład gospodarczy i społeczny powstały po złotych latach Wielkiej Rewolucji Przemysłowej. Dzięki szybkiemu rozwojowi mieszkalnictwa, a co za tym idzie, większym potrzebom wyposażenia wnętrz, na nowo odmłodziła sztukę meblarską. Nadała jej zadecydowanie bardziej masowy i użytkowy charakter bez utraty estetyki i oryginalności, czego przykładem są np. meble Thoneta.

Głównym zarzutem stawianym twórcom Secesji (głoszonym najczęściej przez członków Arts&Crafts) było to, że pozostaje ona jednak sztuką w głównej mierze czysto dekoracyjną, tworzoną przede wszystkim przez projektanta, który nie miał styczności z tworzywem i materiałem (a co za tym idzie jego możliwościami i defektami), realnym projektem czy rzemieślniczymi etapami jego wykonania . Jednak to właśnie w tym czasie powstało najwięcej zorganizowanych warsztatów rzemiosł artystycznych – niemieckich, austriackich, duńskich – rozpoczynających wielkoseryjną produkcję mebli. Te ostatnie miały decydujący wpływ na rozwój współczesnej skandynawskiej sztuki projektowania wnętrz, tak popularnej w obecnych czasach (słynne duńskie meble Kaare Klinta).

Secesja, mimo wielu sprzecznych cech, zapoczątkowała też rozwój znanych nam ruchów artystycznych: Art Deco i Bauhausu, tworząc w ten sposób dwudziestowieczny modernizm.

Secesja spopularyzowała również usługi architektów wnętrz, tworząc w ten sposób jednolite i spójne zasady urządzania mieszkań. Stawały się one  jaśniejsze i przyjemniejsze, wszystkie elementy – ściany, sufity, meble, a nawet tkaniny czy zasłony, były ze sobą harmonijnie zestawione. Wnętrza przystosowano do użytecznych potrzeb człowieka, wprowadzając w ten sposób ład i naturalność.

Zdobnictwo secesji inspirowane było przyrodą, nawiązywało do motywów dżungli i sztuki dalekiego wschodu, zwłaszcza orientu Japonii. Charakterystyczne były asymetryczne, falujące i gięte linie,  motywy roślinne, fantazyjne łodygi i  kwiaty oraz postacie zwierząt ozdabiające gładkie i proste płaszczyzny. Formy mebli – funkcjonalne i praktyczne – wzorowane były na sylwetce człowieka i przyjmowanych przez niego pozycjach. Z jednej strony dekoracyjne, o bardzo falistych kształtach i ornamentach, z drugiej powściągliwe i oszczędne (tzw. secesja geometryczna i  secesja wiedeńska).

Przy produkcji egzemplarzy dla zamożnych klientów używano drogich materiałów i surowców (najczęściej drewna orzechowego lub mahoniu) oraz szlachetnych ozdób: intarsji, inkrustacji, luksusowych mosiężnych okuć, szlifowanych, kryształowych szyb tworzących przepiękne witraże…

Wracam do tematu oryginalnego fotelika eklektycznego, którego renowacja właśnie się zakończyła. Mebelek wygląda rewelacyjnie! Mimo dość dużych uszkodzeń drewna i kompletnie zniszczonej tapicerki wynikającej z wieku mebla, udało się odzyskać właściwy wygląd i kształt. Dzięki gruntownej i kompleksowej renowacji obecnie prezentuje się jak nowy. Drewno zostało poklejone oraz wzmocnione, wyczyszczone i na koniec pokryte nową warstwą politury szelakowej. Starą i zniszczoną tapicerkę zastąpiła nowa, obszywana wg starej technologi poduszka na sprężynach, pokryta welurową tkaniną w kolorze ciepłej zieleni. Ze względów praktycznych zrezygnowano z kółek przy nogach.

Mebelek, który liczy przeszło sto lat, odzyskał swój urok i blask by na nowo służyć kolejnym młodym pokoleniom;-)

* wygląd fotelika obecnie, po pełnej i gruntownej renowacji

* stan z przed paru tygodni, mebelek jeszcze przed renowacją

Bauhaus (niem. sł. budowanie domu) to niemiecka szkoła artystyczna założona przez Waltera Gropiusa w 1919r. w Weimarze w Niemczech (w 1925r. przeniesiona do Dessau, a w 1932r. Berlina). Szkoła powstała z połączenia Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych. Istniała tylko 14 lat (zamknięta wraz z narodzinami rządu nazistów), ale dzięki swoim oryginalnym i ponadczasowym koncepcjom stała się znanym na całym świecie ośrodkiem nowoczesnej architektury, malarstwa i rzemiosła. Podstawowym celem szkoły było połączenie funkcjonalności i przemysłu ze sztuką i wzornictwem.

Szkoła zamknięta została przez władze hitlerowskie w 1934 roku (po wojnie została wznowiona na nowo w Berlinie Zachodnim)

Forma mebli powstałych w tamtym okresie była bardzo oszczędna, starannie zaprojektowana i jasno przekazująca ich funkcję użytkową. Niedopuszczalne było używanie dodatków dekoracyjnych, ozdobnych okuć, rzeźb i ornamentów, tak popularnych jeszcze na początku XXw.. Do wytwarzania mebli (i nie tylko) wykorzystywano najnowsze materiały i innowacyjną technologię, głownie technikę gięcia metalu, uważaną za kryterium nowoczesności.  Nie zapominano przy tym o tradycjach rzemieślniczych które zdecydowanie łączono z rozwijaną sztuką. Tworzono konstrukcje z samych rurek stalowych, jak i w połączeniu z drewnem, naturalnymi skórami i tworzywami sztucznymi. Produkcja mebli była seryjna.

Czołowym producentem była znana już na całym świecie firma Thonet, która zresztą kontynuując idee nowoczesnego wzornictwa do dnia dzisiejszego posiada w swojej ofercie meble projektu Szkoły Bauhausu. Są one obecnie bardzo popularne i poszukiwane a oryginalne egzemplarze na rynku antykwarycznym (zwłaszcza zachodnim), mimo 'młodego wieku’,  osiągają często niebotyczne ceny. Dzięki swojemu uniwersalnemu wzornictwu stanowią oryginalny i modny wystrój wnętrz współczesnych apartamentowców i biurowców.

Do największych i najwybitniejszych projektantów i architektów Szkoły Bauhausu zaliczamy:

– Ludwiga Mies van der Rohe’a- ostatniego dyrektora Bauhausu, autora słynnego dziś na całym świecie fotela Barcelona

– Marcel’a Breuer’a

– Mart’a Stam’a

– Le Corbusiera – nie związany bezpośrednio z Bauhausem, ale projektujący zgodnie z jej założeniami.

W Polsce styl bauhausowy również znalazł swoich odbiorców a idee funkcjonalizmu  i założenia konstruktywistyczne realizowali czołowi architekci i artyści jak np Stanisław i Barbara Brukalscy, Władysław Strzemiński, Henryk Stażewski, Mieczysław Szczuka czy Bohdan Lachert.

Flamastry/pisaki retuszerskie, czyli szybki, domowy retusz:) Polecam je do maskowania drobnych rys, otarć i zadrapań na meblach już po renowacji, czyli wykończonych politurą szelakową czy lakierem, jak i tych w oryginalnym stanie zachowania (sprawdzą się również przy meblach wykonanych współcześnie).

Bardzo wygodne i proste w użyciu. Z reguły są odporne na ścieranie, dzięki czemu dobrze się sprawdzają przy drobnych retuszach niewielkich zarysowań/zadrapań, kiedy nie chcemy szlifować i wybarwiać na nowo całej powierzchni, ale np też i przy dobarwianiu nowych wstawek forniru czy szpachlowanych fragmentów (przy większych i głębszych uszkodzeniach niestety się nie sprawdzą). Flamastry można kupić w sklepach z artykułami dla konserwatorów/plastyków oraz w marketach budowlanych. Dostępne są w kilku kolorach odpowiadających gatunkom drzew (dąb, mahoń, ciemny orzech itd.), więc nie powinno być problemu z doborem tego odpowiedniego dla naszego mebla.

***

***

*rysy na drewnie/okleinie przed i po retuszu