Starych mebli czar ®

Komplet czterech art-decowskich krzeseł sygnowanych marką Thonet. Wykonane zostały z drewna bukowego (mazerowanego), z zaobloną konstrukcją ramy siedziska oraz wyprofilowanym oparciem fornirowanym wzorzystym orzechem. Krzesła zachowały się w dobrym stanie i jak to przystało na meble gięte, są w całości skręcane na śruby (poza klejoną deską oparcia). Są bardzo stabilne i wygodne. Charakteryzują typowe wzornictwo dla początku lat 30-tych XXw.

Na wewnętrznej stronie ramy siedziska krzeseł zachowały się metryki w postaci wypalanych stempli „Thonet” oraz papierowych naklejek z drukowanym tekstem i logo firmy. Niestety nie mam pewności w której z polskich fabryk zostały wykonane (kupione przez pierwszego właściciela w Warszawie). Etykieta z napisem Thonet, bez dodatkowych oznaczeń typu 'Wien’, była używana do mebli produkowanych na rynek węgierski, tak przynajmniej wskazuje wiarygodne źródło. Okazuje się jednak, że i w polskich zakładach działających posługiwano się tego typu naklejkami. Bliższych informacji na temat historii produkcji tego typu egzemplarzy niestety brak. Pozostaje mi więc przypuszczać, że powstały one w założonej w 1881 roku przez Braci Thonet fabryce w Radomsku (dawny Noworadomsk) lub w którejś z filii w Jasienicy, Buczkowicach czy Bielsku.

Papierowa etykieta jaka zachowała się na krzesłach była stosowana w latach 1922-1988, ale bliższe datowanie mebli pozwala określić wybicie w drewnie, które w tej czcionce było stosowane w połowie lat 30-tych XX. Sygnatura ta w połączeniu z budową i stylem krzeseł potwierdza ich ramy czasowe. 

Mnogość wytwórców mebli giętych kopiujących i korzystających z wzorów Thoneta, spowodowała, że tego typu meble, głównie krzesła, są nadal powszechnie dostępne, często w naprawdę atrakcyjnych cenach. Najbardziej jednak znaną i cenioną marką pozostaje Thonet, którego oryginalne, sygnowane egzemplarze cieszą się wciąż niesłabnącą popularnością. Zwłaszcza na zagranicznym rynku antykwarycznym (austriackim,niemieckim i amerykańskim) katalogowe projekty osiągają zawrotne ceny.

Tego typu krzesła niewątpliwie odzwierciedlają międzywojenną elegancję, prostotę i funkcjonalność polskiego odłamu stylu Art Deco. Komplet idealnie współgra z okrągłym stołem (art-decowskim lub współczesnym), bo dzięki zaoblonym oparciom krzesła tworzą przy stole drugi krąg i nie zabierają tym samym miejsca. Całość wygląda lekko i spójnie. 

Czeczota to drewno o bardzo dekoracyjnym rysunku słoi, który powstaje na skutek anomali budowy drewna, jego chorobliwych zmian wynikających z działania grzybów i bakterii powodujących miejscowe zniekształcenia, obrzęki oraz uszkodzenia korzeni i pnia drzewa (może się również pojawić w wyniku mechanicznego uszkodzenia). Czeczota nie jest więc konkretnym gatunkiem drewna a jedną z wad drewna* związaną z nieprawidłowym przebiegiem włókien, a dokładniej splątaniem (czeczotowatość drewna) falistością (barankowatość drewna) lub zawojem włókien. Czeczota może dotyczyć wielu gatunków drzew.

*Wada drewna to anomalie budowy drewna, czyli wszelkie jego uszkodzenia i inne wrodzone lub nabyte cechy, które obniżają jego wartość pod względem technicznym, użytkowym i/lub estetycznym. Rozróżnia się wiele wad drewna, w zależności od czynników ich powstania, jak na przykład wady pierwotne powstające za życia drzewa, jak i wtórne powstające po ścięciu. Wszelkie anomalia i ziany powstałe w drzewie nazywano w dawnym stolarstwie wilkami lub mazerami (Przewodnik Stolarski, Mieczysław Schreiber, Tarnów 1922 rok)

Dzieli się je na:

• wady kształtu pnia i tarcicy
• wady anatomicznej budowy drewna
• wady wywołane przez grzyby
• wady wywołane przez szkodniki zwierzęce
• wady wywołane przez czynniki klimatyczne i zewnętrzne

Nie zawsze wada może być uznana za ewidentną niedoskonałość – w jednym przypadku będzie czynnikiem dyskryminującym sortyment, a w innym może stanowić wyjątkową zaletę. Taka nieregularność czy falistość budowy, rysunku i barwy drewna będzie ceniona w wyrobach artystycznych, a przede wszystkim w niektórych okleinach.

Fornir cięty z tak wadliwego drzewa będzie miał więc zmieniony naturalny rysunek słoi, najczęściej w postaci ciemnych i jasnych oczek, plamek, żyłek i drobnych sęczków otoczonych splątanymi włóknami drewna. Wszystko to będzie wynikiem wspomnianego obrzęku jaki zaatakował drzewo. W odróżnieniu jednak od rakowatości, która również jest wadą drewna, obrzęk nie spowoduje bezpośrednio, że drewno będzie zepsute. Z uwagi na bardzo charakterystyczny i mocno dekoracyjny wzór, fornir czeczotkowy był i jest materiałem dość drogim i cenionym, zwłaszcza w produkcji mebli i sprzętów dekoracyjnych. Jest jednak też przy tym dość trudny zarówno w obróbce, jak i w jego wykończeniu czy późniejszej renowacji (dziesiątki spękań i sęczków dają się we znaki konserwatorom). Pod względem mechanicznym jest to więc słaby materiał, ale tak jak wspomniałam powyżej, całkowicie zdrowy.

* Biurko Art Deco z lat 30-tych XXw. – fornir orzech czeczota, zwany też często orzechem korzennym (drewno wykończone politurą szelakową)

Czeczota błędnie utożsamiana jest tylko z brzozą i topolą, bo choć najczęściej spotykana właśnie w tych drzewach (oba gatunki chorobowo zmienione są do siebie bardzo podobne), występuje ona również w szlachetnym drewnie orzecha, jesionu, wiązu, kasztana czy dębu. W odmianie brzozy karelskiej, bardzo popularnej i cenionej w meblarstwie dawnym za oryginalny ciemno-plamkowany rysunek, czeczotowatość jest wadą dziedziczną, dzięki czemu była i jest ona nadal uprawiana także na plantacjach (stąd największy jej właśnie wybór).

Przykłady fornirów topoli i brzozy o zmienionym rysunku drewna wynikającym z wad:

brzoza karelska

topola czeczota

(więcej…)

Fotel 366 projektu Józefa Chierowskiego pochodzi z 1962 roku. Pierwowzór wykonano w Dolnośląskiej Fabryce Mebli w Świebodzicach a sam mebel był produkowany seryjnie w wielu zakładach w całym kraju aż do połowy lat 80-tych. Dzięki swojej wygodnej i nowoczesnej formie szybko znalazł potencjalnych nabywców i trafił do wielu polskich domów. Stał się tym samym powszechnie znanym symbolem wzornictwa przemysłowego czasów PRL-u.

Fotel 366 jest lekki, zgrabny i ponadczasowy. Ma prostą, trapezowatą konstrukcję wykonaną z litego drewna bukowego, oryginalnie wykańczanego bezbarwnym lub czarnym lakierem. Drewniany stelaż fotela połączony jest z jednolitym, zespolonym w całość, tapicerowanym siedziskiem i oparciem. Najbardziej charakterystyczne dla fotela są jego drewniane, opływowe podłokietniki oddające charakter designu lat 60-tych.

W pierwszych egzemplarzach do tapicerowania używano raczej gładkich, stonowanych w kolorach tkanin z supełkową lub delikatnie jodełkową fakturą. W późniejszych egzemplarzach wykorzystywano już bardziej wzorzyste i krzykliwe materiały, łącznie ze sztucznym, gumowo-plastikowym pokryciem imitującym skórę. Dodatkowo tkaninę na oparciu przepikowywano przeważnie trzema symetrycznie rozłożonymi guzikami.

*siedzisko i oparcie fotela w oryginalnym stanie zachowania – przed renowacją

Fotel który do nas trafił został odnowiony zgodnie ze swoim pierwowzorem, z tym, że drewno po sklejeniu (podłokietniki nie zostały odklejone i zamienione w poprawną stronę, by zachować fotel taki jaki wyszedł z fabryki;), wzmocnieniu i wyczyszczeniu zostało wykończone politurą, by bukowej, jasnej barwie dodać odrobinę ciepłego tonu oraz szlachetnej poświaty (taką daje właśnie szelakowa substancja). Po renowacji tapicerskiej siedzisko i oparcie pokryliśmy tkaniną w geometryczny jasno-fioletowy wzór (prod.USA), dzięki czemu fotel zyskał jeszcze większej lekkości i nowoczesności. Całość prezentuje się naprawdę wyśmienicie.

Czasem więc warto przejrzeć piwniczne czy działkowe pomieszczenia, odkryć możemy w nich bowiem oryginalne peerelowskie projekty, które jak widać na przykładzie fotela 366, po konserwatorskiej metamorfozie stają się prawdziwą wizytówką współczesnego wnętrza.

W niektórych Pracowniach odnawia się głównie meble, w innych trafiają się troszkę większe sprzęty…

W zaprzyjaźnionej Pracowni na Podlasiu trwają właśnie nietypowe prace. Kompleksowej renowacji poddawany jest bowiem stary, przedwojenny wagon kolejki wąskotorowej, pochodzący najpewniej z początku XXw. i służący kiedyś jako wagon dla służ ratunkowych. Obecnie ma on pełnić funkcję pomnika, a raczej izby pamięci o ludziach-mieszkańcach okolicznych terenów, którzy w czasie II wojny światowej byli masowo wywożeni bydlęcymi wagonami w głąb Związku Radzieckiego. Urządzony ocalałymi pamiątkami z czasów radzieckiej okupacji (zdjęciami, dokumentami i innymi przedmiotami), ma być bezpośrednim symbolem upamiętniającym zesłania Polaków na Sybir.

Wiosennego wysypu fachowej literatury ciąg dalszy… Prosto z księgarni, jeszcze ciepły „Podręcznik stylów” autorstwa Ernesta Rettelbuscha, wybitnego niemieckiego architekta wnętrz, autora, wydawcy i przedsiębiorcy, zmarłego w 1915r. Książka – album to obszerny zbiór 1483 rysunków na 298 planszach: ornamentyka, meble, architektura wnętrz od najdawniejszych czasów do secesji. Po przeszło 100 latach od ukazania się książki w Niemczech, w końcu dostępna jest też i u nas, w wydaniu polskojęzycznym.

„PODRĘCZNIK STYLÓW„

aut. Ernest Rettelbusch

Wydawnictwo ARKADY 2013